Obserwacja cyklu liofilizacji: co ujawniają czujniki temperatury i ciśnienia
Cykl liofilizacji jest długi i w większości niewidoczny. Komora jest zamknięta, półki zimne, a woda z każdego pojemnika odchodzi w postaci pary przez wiele godzin. Monitorowanie to jedyny sposób, by dowiedzieć się, co naprawdę dzieje się wewnątrz placka w trakcie procesu — zamiast wnioskować o tym później na podstawie wysuszonego proszku.
Dwa pomiary niosą największy ciężar: temperatura produktu oraz ciśnienie w komorze. Przegląd metod monitorowania liofilizacji dzieli dostępne systemy na trzy rodziny — oparte na pomiarze temperatury, oparte na pomiarze ciśnienia w komorze (testy wzrostu i spadku ciśnienia) oraz oparte na szacowaniu strumienia sublimacji, takie jak spektroskopia absorpcyjna z przestrajalnym diodowym laserem i systemy monitorowania bez zaworu [5].
Dlaczego temperaturę produktu mierzy się w pierwszej kolejności
Temperatura produktu jest jedną z metod przyjmowanych do monitorowania procesu liofilizacji i do uzyskiwania wartości parametrów procesu potrzebnych modelom matematycznym do optymalizacji w linii lub poza linią [2]. Innymi słowy, sonda nie jest wyłącznie termometrem. Wprowadzony do modelu procesu przebieg temperatury dostarcza wielkości, których nie da się zmierzyć bezpośrednio.
Praca opublikowana w Pharmaceutics badała bezpośredni pomiar temperatury w celu określenia nie tylko temperatury produktu, lecz także końca suszenia pierwotnego oraz parametrów procesu — współczynników wymiany ciepła i masy — przy jednoczesnej ocenie niepewności tych wyników [2]. Suszenie pierwotne to długi etap, w którym zamarznięta woda opuszcza placek w postaci pary; wiedza o tym, kiedy się kończy, ma znaczenie, ponieważ przedłużanie cyklu ponad potrzebę marnuje godziny, a jego zbyt wczesne zakończenie pozostawia lód.
W eksperymentach wykorzystano cienkie termopary w liofilizatorze w skali laboratoryjnej z dwoma roztworami modelowymi: sacharozą i PVP [2]. Autorzy wybrali je, ponieważ reprezentują dwa różne rodzaje wysuszonej struktury. Jeden typ ma strukturę silnie niejednorodną w kierunku osiowym, z wielkością porów zmieniającą się na głębokości placka i ze skorupą na powierzchni, co sprawia, że opór placka wobec przepływu pary jest silnie nieliniowy [2]. Drugi ma jednorodną, otwartą strukturę, w której opór placka zmienia się liniowo wraz z grubością [2]. Ten sam przyrząd musi więc poradzić sobie z dwiema bardzo różnymi geometriami wewnętrznymi.
Wyniki potwierdziły, że parametry modelu w obu przypadkach można oszacować z niepewnością zgodną z uzyskiwaną przy użyciu innych, bardziej inwazyjnych i droższych czujników [2]. W artykule omówiono również mocne i słabe strony podejścia opartego na termoparach, porównując je z urządzeniem bezkontaktowym — kamerą podczerwieni [2]. Zarówno urządzenie kontaktowe, jak i bezkontaktowe, w połączeniu z prostym algorytmem opartym na matematycznym modelu procesu, może służyć jako narzędzie monitorowania [2].
Pomiar na kilku wysokościach jednocześnie
Pojedyncza sonda odczytuje jeden punkt. Placek schnie od góry w dół, więc jeden punkt mówi o jednej warstwie. Badanie opublikowane w Frontiers in Chemistry opisuje w pełni bezprzewodowy, wielopunktowy system czujników temperatury, w którym każdy czujnik zawiera siedem elementów pomiarowych mierzących temperaturę produktu w różnych położeniach wewnątrz zawartości szklanej fiolki [6].
Czujniki przetestowano w cyklach liofilizacji, umieszczając je zarówno w środku, jak i przy krawędzi pełnej półki, przy użyciu szklanych fiolek 6R o objętości napełnienia 4 ml [6]. Profil temperatury produktu i czas suszenia pierwotnego zmierzone w położeniu dolnym-środkowym były zbliżone do danych z termopar [6].
Użyteczne jest to, co ujawniają pomiary na wielu wysokościach. Czasy suszenia wyznaczono w położeniach górnym, wyższym środkowym, niższym środkowym i dolnym, rozmieszczonych pionowo co 3,26 mm w fiolce [6]. Dla fiolki środkowej czas od początku suszenia pierwotnego do każdej warstwy wynosił odpowiednio 3,9, 9,3, 14,2 i 21 godzin — co pozwoliło autorom śledzić front sublimacji przemieszczający się w dół przez placek [6].
Na podstawie tych czasów obliczono szybkość sublimacji w każdej warstwie, wykorzystując teoretyczny ubytek masy lodu w produkcie [6]. Szybkość na początku suszenia pierwotnego była zbliżona do szybkości uzyskanej metodą grawimetryczną, to znaczy przez ważenie [6]. Następnie ze szybkości sublimacji obliczono współczynnik wymiany ciepła fiolki [6]. Autorzy zaznaczają, że pozwala to szybko monitorować szybkość sublimacji i współczynnik wymiany ciepła dla każdej serii w ramach ciągłej weryfikacji procesu [6]. Podobne testy z roztworami mannitolu 3% m/obj. dały spójne wyniki, które autorzy przedstawiają jako dowód potencjału w zakresie monitorowania w czasie rzeczywistym, weryfikacji procesu i optymalizacji cyklu [6].
Co wnosi ciśnienie w komorze
Sondy temperatury umieszcza się w kilku pojemnikach. Ciśnienie w komorze jest właściwością całej serii. Rodzina metod opartych na ciśnieniu wykorzystuje testy wzrostu i spadku ciśnienia [5]. Obok systemów opartych na strumieniu, podejścia te zastosowano do optymalizacji procesu w linii — na przykład z algorytmem sterowania predykcyjnego — oraz do obliczania poza linią przestrzeni projektowej procesu [5]. Przestrzeń projektowa oznacza tu zakres warunków pracy zidentyfikowanych z wyprzedzeniem jako dopuszczalne, a nie ustawienia znalezione metodą prób w trakcie produkcji.
Pomiar tego, co powstało
Monitorowanie cyklu to jedna połowa; charakterystyka otrzymanego proszku to druga. W jednym z badań materiału otoczkowanego celulozą stwierdzono w proszku strukturę „płatkową”, znacząco różniącą się od emulgowanych mikrokapsułek, z których powstał, przy jednoczesnym zachowaniu użytecznych właściwości [1].
Porowatość jest częstym przedmiotem tej analizy. Materiały przygotowane z porogenem i poddane liofilizacji wykazywały dobrze rozwinięte powierzchnie z makroporami i wgłębieniami, scharakteryzowane za pomocą mikroskopii elektronowej, spektroskopii w podczerwieni, analizy termograwimetrycznej, różnicowej kalorymetrii skaningowej i dyfrakcji rentgenowskiej, a także potwierdzone pomiarami porowatości otwartej [3]. W przypadku suszonych wyciągów do charakterystyki liofilizowanych wyciągów roślinnych przygotowanych w rozpuszczalnikach wodnym, wodno-metanolowym i wodno-etanolowym stosowano spektroskopię odbicia rozproszonego UV-VIS, FTIR, spektroskopię w bliskiej podczerwieni oraz analizę termograwimetryczną [7]. Widma w bliskiej podczerwieni próbek liofilizowanych i zmielonych zbierano również za pomocą czterech różnych układów optycznych — spektrometru laboratoryjnego, spektrometru przenośnego w dwóch konfiguracjach oraz mikrospektrometru — aby umożliwić porównanie między przyrządami [8].
Co marka może z tego wynieść
Ustalając sposób wytwarzania liofilizowanego proszku, warto zapytać, co było mierzone w trakcie cyklu, a nie tylko jak wygląda gotowy placek. Przebieg temperatury, który wskazuje koniec suszenia pierwotnego, daje uzasadnienie dla długości cyklu [2]. A sam wysuszony proszek można opisać w konkretnych kategoriach — struktura w mikroskopii elektronowej, skład w spektroskopii w podczerwieni, zachowanie termiczne w analizie termograwimetrycznej [1]. Każde z tych ujęć to liczba lub obraz, które można porównywać między kolejnymi seriami.
Bibliografia
- Shlosman K, Rein DM, Shemesh R, Cohen Y. Lyophilized Emulsions of Thymol and Eugenol Essential Oils Encapsulated in Cellulose — Polymers, 2024-05-17.
- Vallan A, Fissore D, Pisano R, Barresi AA. On the Use of Temperature Measurements as a Process Analytical Technology (PAT) for the Monitoring of a Pharmaceutical Freeze-Drying Process — Pharmaceutics, 2023-03-07.
- Lavlinskaya MS, Sorokin AV. Enhancement of Water Uptake in Composite Superabsorbents Based on Carboxymethyl Cellulose Through Porogen Incorporation and Lyophilization — Gels (Basel, Switzerland), 2024-12-05.
- Vishweshwaran M, Sujatha ER, Baldovino JA. Freeze-Dried β-Glucan and Poly-γ-glutamic Acid: An Efficient Stabilizer to Strengthen Subgrades of Low Compressible Fine-Grained Soils with Varying Curing Periods — Polymers, 2024-06-03.
- Fissore D. Model-Based PAT for Quality Management in Pharmaceuticals Freeze-Drying: State of the Art — Frontiers in bioengineering and biotechnology, 2017-02-07.
- Jiang X, Zhu T, Kodama T, Raghunathan N, Alexeenko A, Peroulis D. Multi-Point Wireless Temperature Sensing System for Monitoring Pharmaceutical Lyophilization — Frontiers in chemistry, 2018-07-17.
- Aleksieiev A, Masłowski M, Efenberger-Szmechtyk M, Strzelec K. The Influence of Freeze-Dried Alcohol-Water Extracts from Common Yarrow ( Achillea millefolium L.) and German Chamomile ( Matricaria chamomilla L.) on the Properties of Elastomer Vulcanizates — International journal of molecular sciences, 2022-11-30.
- Pérémé M, Mallet A, Awhangbo L, Charnier C, Roger JM, Steyer JP, Latrille É, Bendoula R. On-site substrate characterization in the anaerobic digestion context: A dataset of near infrared spectra acquired with four different optical systems on freeze-dried and ground organic waste — Data in brief, 2021-05-11.