Suszenie pierwotne: jak temperatura półki i ciśnienie w komorze wyznaczają tempo
Dwa ustawienia wykonują większość pracy: temperatura półki i ciśnienie wewnątrz komory. Razem wyznaczają tempo sublimacji. Jeśli ustawisz je zbyt ostro, struktura produktu zostanie utracona. Jeśli potraktujesz je zbyt łagodnie, cykl będzie trwał o wiele dni dłużej, niż to konieczne.
Co te dwa ustawienia naprawdę kontrolują
Półka dostarcza ciepło do zamrożonego materiału. To, ile tego ciepła faktycznie dociera, opisuje współczynnik przenikania ciepła, zwykle zapisywany jako Kv — liczba zależna od fiolki i od ciśnienia w komorze. Ciśnienie w komorze ją zmienia: w jednym z badań wpływ ciśnienia na Kv oceniono, prowadząc testy przy 8, 13 i 26 Pa [4].
Ciepłu przeciwdziała warstwa już wysuszonego materiału zalegająca na lodzie. Para musi przez nią wydostać się na zewnątrz. Dlatego idealna nastawa nie jest pojedynczą liczbą. Jedno z badań modelowych zauważa, że optymalna nastawa zmienia się w czasie, ponieważ opór produktu zmienia się w sposób ciągły [1].
Te dwa współczynniki — ciepło do środka, para na zewnątrz — stanowią dane wejściowe modeli używanych do planowania cyklu. Oba oszacowano dla roztworu krystalicznego (5% mannitolu) i amorficznego (5% sacharozy) w fiolkach 6R, a powstałe mapy procesu porównano z konwencjonalnymi metodami laboratoryjnymi [4].
Granica: temperatura zapadania
Istnieje pułap tego, jak szybko można prowadzić proces. Na granicy sublimacji — ruchomej granicy między suchym materiałem powyżej a lodem poniżej — produkt ma temperaturę Ti. Jeśli Ti wzrośnie powyżej temperatury zapadania formulacji, Tc, struktura zostaje utracona [2].
Ma to największe znaczenie dla formulacji amorficznych. Zapadnięty placek to skurczona, szklista lub zapadnięta masa zamiast równomiernego, porowatego bloku. Ryzyko zapadnięcia jest tym, co każda rozsądna optymalizacja stara się zminimalizować, zachowując jednocześnie ekonomiczny czas procesu [3].
Istnieje druga, mniej oczywista granica. Przy dostatecznie intensywnej sublimacji przepływ pary przez komorę osiąga warunki przepływu zdławionego, w którym traci się kontrolę nad ciśnieniem [2]. Użyteczne okno pracy jest więc ograniczone z obu stron: strukturą produktu z jednej, a zdolnością maszyny do utrzymania ciśnienia z drugiej.
Przestrzeń projektowa: wykreślone użyteczne okno
Obszar między tymi granicami nazywa się przestrzenią projektową — to zbiór kombinacji temperatury półki i ciśnienia w komorze, które wysuszą produkt, nie niszcząc go. Kalkulator suszenia pierwotnego przeprowadzający jednowymiarową analizę przenoszenia ciepła i masy w fiolce został rozszerzony tak, by generować przestrzeń projektową w zakresie ciśnień w komorze i temperatur półki oraz wybierać z niej najlepsze nastawy [1]. Ten sam kalkulator przewidział czas suszenia ze średnim odchyleniem 3% od eksperymentów [1].
Wykreślenie tej przestrzeni wymaga pomiaru Kv i Rp, co tradycyjnie oznaczało testy grawimetryczne — ważenie fiolek, aby sprawdzić, ile lodu ubyło — oraz termopary wprowadzone do produktu. Nowsze narzędzia robią to przy mniejszym zużyciu materiału. Metoda analityki procesowej oparta na podczerwieni pozwala oszacować Kv bez ważenia, a mikroliofilizator umożliwia testy grawimetryczne przy bardzo małej liczbie fiolek [4]. Uzyskane w ten sposób współczynniki i wynikające z nich przestrzenie projektowe były bardzo dobrze zgodne z tymi z urządzenia w skali laboratoryjnej [4]. Praktyczną korzyścią jest oszczędność czasu i materiału formulacji przy wyznaczaniu Rp [4].
Ile warta jest optymalizacja
Standardową praktyką jest prowadzenie suszarki według stałego protokołu: każda faza zaprogramowana w stałych punktach czasowych, z krytycznymi parametrami procesu w obrębie każdej fazy utrzymywanymi na stałym poziomie lub interpolowanymi liniowo między dwiema nastawami. Wykazano, że jest to czasochłonne i nieefektywne [2].
Zastąpienie stałych nastaw profilami zmieniającymi się w czasie przynosi duże oszczędności. Optymalizator dostarczający zmienne ciśnienie w komorze i temperaturę półki jako funkcje czasu osiągnął o 62% szybsze suszenie pierwotne dla 5% mannitolu i o 50% szybsze dla 5% sacharozy w porównaniu z typowymi warunkami cyklu [1].
Inne podejście polega na obserwacji w trakcie trwania cyklu. W strategii sterowania w czasie rzeczywistym przestrzeń projektowa jest przeliczana na nowo w każdej iteracji, aby wybrać optymalny zestaw parametrów procesu, z uwzględnieniem niepewności wyniku modelu [2]. Metodę przetestowano, celowo zaburzając ciśnienie w komorze i układ płynu w półkach, i potwierdzono jej zdolność do radzenia sobie z umiarkowanymi zakłóceniami [2]. Koniec suszenia pierwotnego przewidziano przy użyciu zarówno analizy niepewności, jak i techniki porównawczego pomiaru ciśnienia, a przewidywania były zgodne z danymi eksperymentalnymi [2].
Trzecia droga optymalizuje temperaturę półki w dwóch etapach, aby zmaksymalizować sublimację bez ryzyka zapadnięcia [3]. Podejście to wbudowuje dane o zmienności o wysokiej rozdzielczości dotyczące współczynnika przenikania ciepła, wymiarów fiolek i oporu wysuszonej warstwy, a następnie wprowadza je do analizy niepewności szacującej ryzyko niepowodzenia protokołu [3]. Zweryfikowano je na dwóch formulacjach: jednej pozwalającej na agresywne suszenie i jednej wymagającej suszenia zachowawczego [3]. Wynikiem były protokoły zarazem szybsze i bardziej odporne niż w podejściu klasycznym [3].
Co marka może z tego wynieść
Suszenie pierwotne to nie jedno ustawienie stosowane przez ustaloną liczbę godzin. To okno, a jego położenie zależy od formulacji. Materiał krystaliczny, taki jak mannitol, i amorficzny, taki jak sacharoza, zachowują się na tyle odmiennie, że badano je jako osobne przypadki [4], a jeden przy optymalizacji dał oszczędność czasu na poziomie 62%, podczas gdy drugi 50% [1].
Bibliografia
- Shivkumar G, Kazarin PS, Strongrich AD, Alexeenko AA. LyoPRONTO: an Open-Source Lyophilization Process Optimization Tool — AAPS PharmSciTech, 2019-10-31.
- Vanbillemont B, Nicolaï N, Leys L, De Beer T. Model-Based Optimisation and Control Strategy for the Primary Drying Phase of a Lyophilisation Process — Pharmaceutics, 2020-02-20.
- Vanbillemont B, Greiner AL, Ehrl V, Menzen T, Friess W, Hawe A. A model-based optimization strategy to achieve fast and robust freeze-drying cycles — International journal of pharmaceutics: X, 2023-04-10.
- Harguindeguy M, Fissore D. Micro Freeze-Dryer and Infrared-Based PAT: Novel Tools for Primary Drying Design Space Determination of Freeze-Drying Processes — Pharmaceutical research, 2021-03-08.